Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là mốc son chói lọi trong lịch sử dân tộc Việt Nam, mở ra bước ngoặt vĩ đại đưa đất nước bước vào kỷ nguyên độc lập, tự do và khai sinh Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa - Nhà nước công nông đầu tiên ở Đông Nam Á. Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám không chỉ làm thay đổi vận mệnh dân tộc mà còn khẳng định sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân, ý chí tự lực, tự cường và khát vọng độc lập của nhân dân Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng. Trải qua 81 năm, những giá trị lịch sử và ý nghĩa thời đại của Cách mạng Tháng Tám vẫn vẹn nguyên. Tinh thần yêu nước, ý chí quật cường, khát vọng xây dựng và bảo vệ Tổ quốc tiếp tục trở thành nguồn động lực to lớn để toàn Đảng, toàn dân và toàn quân chung sức xây dựng đất nước ngày càng phát triển. Mỗi dịp kỷ niệm Cách mạng Tháng Tám không chỉ là dịp ôn lại truyền thống vẻ vang của dân tộc mà còn góp phần bồi đắp lòng yêu nước, khơi dậy niềm tự hào và ý thức trách nhiệm của mỗi người đối với sự nghiệp xây dựng, phát triển quê hương, đất nước.

Khí thế sục sôi của Nhân dân trong những ngày Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945,

làm nên thắng lợi vĩ đại của Cách mạng Tháng Tám. (Ảnh tư liệu)

Để những giá trị lịch sử ấy được lưu giữ và truyền lại cho các thế hệ hôm nay và mai sau, bên cạnh các công trình nghiên cứu hay những trang sử được biên soạn, tài liệu lưu trữ giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Nếu lịch sử là ký ức của một dân tộc thì tài liệu lưu trữ chính là những chứng tích xác thực lưu giữ ký ức ấy. Được hình thành trong quá trình hoạt động của các cơ quan, tổ chức và cá nhân, tài liệu lưu trữ phản ánh trực tiếp những sự kiện đã diễn ra, vì vậy luôn có độ tin cậy cao, mang giá trị lịch sử, pháp lý và quản lý. Đối với Cách mạng Tháng Tám năm 1945, tài liệu lưu trữ càng có ý nghĩa đặc biệt. Những chỉ thị, nghị quyết của Đảng, sắc lệnh của Chính phủ lâm thời, báo cáo, thư từ, truyền đơn, ảnh tư liệu, bản đồ cùng nhiều loại hình tài liệu khác là những minh chứng xác thực về quá trình chuẩn bị, tiến hành và giành thắng lợi của cuộc Tổng khởi nghĩa trên phạm vi cả nước. Đây không chỉ là nguồn tư liệu quan trọng phục vụ nghiên cứu khoa học mà còn góp phần tái hiện khách quan tiến trình lịch sử, khẳng định sự thật lịch sử và đấu tranh với các quan điểm xuyên tạc, phủ nhận những giá trị của Cách mạng Tháng Tám. Thực tiễn cho thấy, nhiều công trình nghiên cứu về lịch sử Đảng, lịch sử chính quyền và lịch sử địa phương được xây dựng trên cơ sở khai thác tài liệu lưu trữ. Những hồ sơ, văn bản và hình ảnh được lưu giữ qua nhiều thập kỷ đã góp phần làm sáng tỏ nhiều sự kiện, bổ sung những cứ liệu có giá trị và nâng cao tính khách quan của các công trình nghiên cứu. Đồng thời, thông qua các hoạt động trưng bày, triển lãm, giới thiệu tài liệu và phục vụ khai thác, tài liệu lưu trữ trở thành cầu nối giúp công chúng hiểu sâu sắc hơn về lịch sử dân tộc, cảm nhận rõ những hy sinh, cống hiến của các thế hệ đi trước, từ đó bồi đắp lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc và ý thức trách nhiệm đối với công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc.

Trong quá trình đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng chính quyền và phát triển kinh tế - xã hội, Đồng Nai luôn giữ vị trí quan trọng của khu vực Đông Nam Bộ. Qua mỗi giai đoạn lịch sử, vùng đất này đã ghi dấu nhiều sự kiện, phong trào và thành tựu có ý nghĩa đối với sự phát triển của địa phương cũng như của cả nước. Những dấu ấn ấy ngày nay vẫn được lưu giữ trong hệ thống tài liệu lưu trữ lịch sử, góp phần phản ánh một cách chân thực quá trình hình thành, xây dựng và phát triển của Đồng Nai qua từng thời kỳ. Hiện nay, Kho Lưu trữ lịch sử thành phố Đồng Nai đang bảo quản nhiều phông tài liệu có giá trị được thu thập từ các cơ quan, tổ chức thuộc nguồn nộp lưu theo quy định của pháp luật. Đây là khối tài liệu phản ánh toàn diện hoạt động lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý, điều hành của các cấp chính quyền; quá trình phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh của địa phương cũng như nhiều sự kiện quan trọng gắn với lịch sử cách mạng của Đồng Nai. Với giá trị lịch sử, pháp lý và thực tiễn, nguồn tài liệu này là cơ sở quan trọng phục vụ công tác quản lý nhà nước, nghiên cứu khoa học, biên soạn lịch sử Đảng, lịch sử chính quyền, lịch sử địa phương và đáp ứng nhu cầu khai thác thông tin của các tổ chức, cá nhân. Đặc biệt, trong không gian triển lãm do Sở Nội vụ - Trung tâm Lưu trữ thành phố Đồng Nai tổ chức, nhiều hình ảnh, tư liệu phản ánh phong trào đấu tranh cách mạng của Nhân dân Biên Hòa và những dấu mốc quan trọng trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945 được giới thiệu, góp phần giúp công chúng có cái nhìn trực quan, sinh động hơn về một giai đoạn lịch sử hào hùng của quê hương. Tiêu biểu, triển lãm giới thiệu hình ảnh Ngôi nhà số 2, Quốc lộ 1, thành phố Biên Hòa (nay là Nhà sách Quốc Việt) - nơi diễn ra cuộc họp thành lập Văn phòng Khởi nghĩa tỉnh Biên Hòa năm 1945; hình ảnh Phong trào Cách mạng Tháng Tám năm 1945 ở Biên Hòa và Nhân dân nổi dậy giành chính quyền trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945 ở Biên Hòa. Đây là những tư liệu trực quan góp phần tái hiện quá trình chuẩn bị, tổ chức và khí thế đấu tranh của Nhân dân Biên Hòa trong những ngày Cách mạng Tháng Tám diễn ra sôi nổi trên cả nước. Cùng với đó, hình ảnh Tòa Bố Biên Hòa - nơi Nhân dân Biên Hòa nổi dậy giành chính quyền trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945 giúp người xem hình dung rõ hơn về một trong những địa điểm gắn với sự kiện giành chính quyền tại địa phương. Tiếp nối những dấu mốc đó là hình ảnh Công trường Sông Phố - nơi diễn ra cuộc mít tinh ngày 27 tháng 8 năm 1945 mừng chính quyền cách mạng tỉnh Biên Hòa được thành lập. Những hình ảnh này không chỉ ghi lại các địa điểm, sự kiện cụ thể mà còn góp phần thể hiện niềm vui, niềm tin và khí thế của Nhân dân Biên Hòa trong những ngày đầu chính quyền cách mạng được thành lập. Đáng chú ý, triển lãm còn giới thiệu hình ảnh Nhà Hội Bình Trước (phường Thanh Bình, thành phố Biên Hòa) - nơi tổ chức Hội nghị cán bộ tỉnh Biên Hòa vào tháng 9 năm 1945 để quyết định thành lập Tỉnh ủy đầu tiên sau khi giành được chính quyền. Qua đó, mạch tư liệu về Cách mạng Tháng Tám không chỉ dừng lại ở sự kiện giành chính quyền mà còn phản ánh bước chuyển quan trọng trong việc củng cố tổ chức Đảng, xây dựng chính quyền cách mạng và chuẩn bị cho nhiệm vụ bảo vệ thành quả cách mạng trong giai đoạn tiếp theo. Bên cạnh những tư liệu gắn trực tiếp với Cách mạng Tháng Tám, triển lãm còn giới thiệu các hình ảnh phản ánh phong trào đấu tranh của công nhân trên địa bàn Đồng Nai trong những năm trước năm 1945, như các cuộc đấu tranh tại đồn điền cao su An Lộc, Bình Lộc, Cam Tiên - Ông Quế, Trảng Bom và Dầu Giây. Những tư liệu này góp phần cho thấy quá trình phát triển của phong trào đấu tranh cách mạng trong quần chúng Nhân dân, tạo nên những dấu ấn quan trọng trong lịch sử đấu tranh của vùng đất Đồng Nai trước khi Cách mạng Tháng Tám năm 1945 diễn ra. Không chỉ có giá trị về mặt thông tin, các tài liệu, hình ảnh được giới thiệu tại triển lãm còn góp phần lưu giữ ký ức của vùng đất Đồng Nai qua nhiều giai đoạn phát triển. Mỗi hồ sơ, văn bản, bản đồ hay hình ảnh tư liệu đều phản ánh những dấu mốc, những quyết sách và những thành quả được tạo dựng qua nhiều thế hệ. Khi được khai thác và giới thiệu đúng cách, các tài liệu ấy không chỉ phục vụ nghiên cứu mà còn giúp công chúng hiểu rõ hơn về truyền thống cách mạng, quá trình xây dựng quê hương và những giá trị lịch sử được bồi đắp qua thời gian.

Nhận thức rõ ý nghĩa đó, Trung tâm Lưu trữ thành phố Đồng Nai luôn chú trọng thực hiện đồng bộ các nhiệm vụ chuyên môn nhằm bảo đảm an toàn lâu dài cho tài liệu, từ thu thập, chỉnh lý, xác định giá trị, thống kê đến bảo quản và tổ chức phục vụ khai thác theo quy định. Cùng với việc bảo quản an toàn tài liệu gốc, Trung tâm không ngừng nâng cao chất lượng phục vụ, tạo điều kiện thuận lợi để các cơ quan, tổ chức và người dân tiếp cận, khai thác nguồn tài liệu lưu trữ phục vụ công tác, học tập, nghiên cứu và tìm hiểu lịch sử. Quan điểm xuyên suốt của Trung tâm là tài liệu lưu trữ chỉ thực sự phát huy hết giá trị khi được đưa vào phục vụ đời sống xã hội. Vì vậy, bên cạnh công tác bảo quản, đơn vị luôn quan tâm triển khai các hoạt động giới thiệu, tuyên truyền và phát huy giá trị tài liệu lưu trữ bằng nhiều hình thức phù hợp, góp phần đưa những tư liệu lịch sử đến gần hơn với cộng đồng, khơi dậy niềm tự hào về truyền thống quê hương và nâng cao ý thức gìn giữ, phát huy các giá trị lịch sử cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

(Không gian trưng bày tài liệu lưu trữ lịch sử tại triển lãm do Sở Nội vụ - Trung tâm Lưu trữ thành phố Đồng Nai tổ chức, góp phần lan tỏa giá trị di sản tư liệu và giáo dục truyền thống lịch sử, cách mạng)

Nhân dịp kỷ niệm 81 năm Cách mạng Tháng Tám thành công, Trung tâm Lưu trữ thành phố Đồng Nai tiếp tục triển khai nhiều hoạt động nhằm giới thiệu và lan tỏa giá trị của tài liệu lưu trữ phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của đơn vị. Thông qua các bài viết trên Cổng thông tin điện tử, hoạt động phục vụ khai thác tài liệu, cung cấp thông tin lưu trữ theo quy định và các chương trình trưng bày, triển lãm, những tư liệu lịch sử đang được bảo quản tại Kho Lưu trữ lịch sử từng bước được giới thiệu rộng rãi đến cán bộ, đảng viên và Nhân dân. Đây không chỉ là dịp để công chúng tiếp cận với các nguồn tư liệu xác thực mà còn góp phần khơi dậy niềm tự hào về truyền thống cách mạng, nâng cao nhận thức về vai trò của công tác lưu trữ trong việc bảo tồn và phát huy các giá trị lịch sử. Trong bối cảnh chuyển đổi số đang được đẩy mạnh, Trung tâm Lưu trữ thành phố Đồng Nai cũng từng bước chuẩn bị các điều kiện cần thiết để đổi mới phương thức giới thiệu và khai thác tài liệu lưu trữ. Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý và từng bước triển khai số hóa theo kế hoạch sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn cho công tác bảo quản tài liệu gốc, đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận nguồn thông tin lưu trữ đối với các cơ quan, tổ chức và người dân. Đây là xu hướng tất yếu nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển của ngành lưu trữ trong giai đoạn hiện nay, góp phần nâng cao hiệu quả khai thác và sử dụng tài liệu. Kỷ niệm 81 năm Cách mạng Tháng Tám thành công không chỉ là dịp ôn lại những trang sử hào hùng của dân tộc mà còn nhắc nhở mỗi chúng ta về trách nhiệm gìn giữ và phát huy những giá trị lịch sử đã được vun đắp qua nhiều thế hệ. Với những tài liệu đang được bảo quản tại Kho Lưu trữ lịch sử thành phố Đồng Nai, mỗi hồ sơ, văn bản, hình ảnh hay bản đồ đều là những chứng tích xác thực của một giai đoạn lịch sử, góp phần lưu giữ ký ức của quê hương và đất nước.

Trong thời gian tới, Trung tâm Lưu trữ thành phố Đồng Nai sẽ tiếp tục thực hiện tốt công tác thu thập, bảo quản và tổ chức khai thác, sử dụng tài liệu lưu trữ theo quy định của pháp luật; đồng thời không ngừng đổi mới hình thức tuyên truyền, giới thiệu tài liệu nhằm đưa những giá trị của di sản tư liệu đến gần hơn với cộng đồng. Qua đó, góp phần bảo tồn ký ức lịch sử, lan tỏa truyền thống yêu nước, bồi đắp niềm tự hào dân tộc và phát huy giá trị của tài liệu lưu trữ trong sự nghiệp xây dựng, phát triển quê hương Đồng Nai ngày càng văn minh, giàu đẹp./.