Mỗi độ tháng Bảy về, cả nước lại hướng về Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7) với lòng biết ơn và sự thành kính đối với các Anh hùng liệt sĩ, thương binh, bệnh binh, Mẹ Việt Nam anh hùng, thanh niên xung phong cùng những người có công với cách mạng đã cống hiến, hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Trải qua các cuộc kháng chiến trường kỳ và sự nghiệp xây dựng, bảo vệ đất nước, biết bao thế hệ người Việt Nam đã dành trọn tuổi thanh xuân, thậm chí cả cuộc đời mình cho lý tưởng độc lập dân tộc và hạnh phúc của Nhân dân. Những hy sinh cao cả ấy đã làm nên những trang sử vẻ vang, là nền tảng để đất nước có được hòa bình, thống nhất và phát triển như hôm nay. Để ghi nhớ và tri ân những cống hiến to lớn đó, cùng với các công trình tưởng niệm, nghĩa trang liệt sĩ, bảo tàng hay những câu chuyện được truyền lại qua nhiều thế hệ, tài liệu lưu trữ giữ một vị trí đặc biệt quan trọng. Mỗi hồ sơ, văn bản, quyết định, danh sách hay tờ khai được lưu giữ không chỉ phản ánh hoạt động quản lý của các cơ quan nhà nước qua từng thời kỳ mà còn là những chứng tích lịch sử chân thực về quá trình tham gia cách mạng, chiến đấu, phục vụ chiến đấu và cống hiến của các thế hệ đi trước. Theo dòng thời gian, nhiều nhân chứng lịch sử đã đi xa, nhưng những trang tài liệu vẫn còn đó, âm thầm lưu giữ ký ức về một thời kỳ hào hùng của dân tộc, góp phần bảo tồn lịch sử, giáo dục truyền thống yêu nước và đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" cho các thế hệ hôm nay và mai sau.
Hiện nay, Trung tâm Lưu trữ lịch sử thành phố Đồng Nai đang quản lý, bảo quản khối lượng lớn tài liệu lưu trữ có giá trị liên quan đến người có công với cách mạng được hình thành qua hoạt động của nhiều cơ quan, đơn vị trong các giai đoạn lịch sử. Đây là nguồn tư liệu quý phục vụ công tác quản lý nhà nước, nghiên cứu lịch sử, xác minh thông tin, giải quyết chế độ chính sách đối với người có công, đồng thời đáp ứng nhu cầu khai thác thông tin của các tổ chức, cá nhân. Trong số đó, hồ sơ cán bộ đi B là một trong những khối tài liệu có giá trị lịch sử đặc biệt. Trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước, theo yêu cầu của cách mạng, hàng vạn cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức và chiến sĩ từ miền Bắc đã bí mật hành quân vào chiến trường miền Nam để trực tiếp tham gia lãnh đạo, chỉ đạo phong trào cách mạng, xây dựng lực lượng và chiến đấu. Đó là những năm tháng đầy gian khổ, hiểm nguy, khi mỗi cán bộ đều phải đối mặt với sự thiếu thốn, bom đạn và sự hy sinh có thể đến bất cứ lúc nào. Những hồ sơ còn được lưu giữ đến hôm nay như bản khai lý lịch, quyết định điều động, giấy xác nhận quá trình công tác, danh sách cán bộ đi B, hồ sơ khen thưởng và các tài liệu liên quan đã trở thành những chứng nhân lịch sử thầm lặng. Phía sau mỗi văn bản là cuộc đời của một con người, là hành trình cống hiến không quản khó khăn, gian khổ, là lòng trung thành với Đảng, với Tổ quốc và niềm tin son sắt vào thắng lợi của cách mạng. Chính những tài liệu ấy đã góp phần tái hiện một cách chân thực bức tranh lịch sử của dân tộc trong những năm tháng đấu tranh giành độc lập, thống nhất đất nước. Không chỉ phản ánh quá trình hoạt động của lực lượng cán bộ đi B, Trung tâm còn đang bảo quản nhiều hồ sơ về người có công với cách mạng, hồ sơ tham gia kháng chiến, hồ sơ xác nhận thành tích chiến đấu và nhiều tài liệu khác phục vụ việc thực hiện chính sách ưu đãi đối với người có công. Đây là những nguồn tư liệu có giá trị cả về lịch sử, pháp lý và nhân văn, góp phần bảo đảm việc thực hiện đúng, đủ các chế độ, chính sách của Đảng và Nhà nước đối với những người đã cống hiến cho sự nghiệp cách mạng.
(Hồ sơ cán bộ đi B đang được bảo quản tại Trung tâm Lưu trữ lịch sử tỉnh)
Bên cạnh các hồ sơ về người có công và hồ sơ cán bộ đi B, Trung tâm Lưu trữ lịch sử thành phố Đồng Nai còn đang bảo quản khối tài liệu được hình thành từ hoạt động của Phông Ban Thi đua - Khen thưởng. Đây là một trong những nguồn tài liệu có giá trị đặc biệt, phản ánh quá trình xem xét, thẩm định, đề nghị và quyết định khen thưởng đối với các tập thể, cá nhân có thành tích xuất sắc trong các cuộc kháng chiến cũng như trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Khối tài liệu này bao gồm hồ sơ đề nghị tặng thưởng Huân chương, Huy chương Kháng chiến, Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ, Cờ thi đua, danh hiệu thi đua các cấp; hồ sơ khen thưởng tổng kết thành tích kháng chiến; hồ sơ xét truy tặng, truy phong và nhiều tài liệu liên quan đến công tác thi đua, khen thưởng qua các thời kỳ. Mỗi hồ sơ là kết quả của quá trình xem xét khách quan, chặt chẽ trên cơ sở những thành tích, cống hiến và sự hy sinh của các cá nhân, tập thể đối với sự nghiệp cách mạng. Không đơn thuần là những văn bản hành chính, các hồ sơ thi đua, khen thưởng còn mang ý nghĩa lịch sử và nhân văn sâu sắc. Những quyết định khen thưởng, bản thành tích, tờ trình, biên bản xét duyệt hay danh sách đề nghị tặng thưởng đều góp phần phản ánh chân thực những đóng góp của các thế hệ đi trước. Đó là những chứng cứ lịch sử khẳng định công lao của những người đã cống hiến cho quê hương, đất nước, đồng thời thể hiện sự ghi nhận của Đảng và Nhà nước đối với những đóng góp to lớn ấy.
(Phông Ban thi đua - khen thưởng được bảo quản tại Trung tâm Lưu trữ lịch sử)
Trong thực tiễn, nhiều hồ sơ lưu trữ về thi đua, khen thưởng còn là căn cứ quan trọng để phục vụ việc tra cứu, xác minh thông tin, bổ sung hồ sơ người có công hoặc giải quyết các chế độ, chính sách theo quy định của pháp luật. Không ít trường hợp, những tài liệu được lưu giữ qua nhiều thập kỷ đã giúp làm sáng tỏ quá trình hoạt động cách mạng, xác nhận thành tích tham gia kháng chiến, góp phần bảo đảm quyền và lợi ích chính đáng của người có công và thân nhân. Điều đó càng khẳng định giá trị lâu dài của tài liệu lưu trữ đối với công tác quản lý nhà nước cũng như việc thực hiện chính sách an sinh xã hội. Giá trị của những hồ sơ này không chỉ dừng lại ở việc phục vụ công tác chuyên môn mà còn góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, bồi đắp lý tưởng cách mạng cho thế hệ trẻ. Mỗi hồ sơ, mỗi quyết định khen thưởng đều là một câu chuyện về tinh thần quả cảm, lòng trung thành với Tổ quốc và ý chí vượt qua mọi khó khăn vì sự nghiệp giải phóng dân tộc. Khi được khai thác, giới thiệu và phát huy đúng cách, những tài liệu tưởng chừng khô khan ấy trở thành những bài học lịch sử sinh động, giúp công chúng hiểu rõ hơn giá trị của hòa bình và những mất mát, hy sinh mà các thế hệ cha anh đã trải qua. Nhận thức rõ ý nghĩa đó, thời gian qua Trung tâm Lưu trữ lịch sử thành phố Đồng Nai luôn chú trọng thực hiện tốt công tác bảo quản an toàn tài liệu, chỉnh lý, thống kê, số hóa và xây dựng cơ sở dữ liệu nhằm bảo đảm việc lưu giữ lâu dài cũng như tạo điều kiện thuận lợi cho việc khai thác, sử dụng tài liệu. Song song với đó, Trung tâm thường xuyên đẩy mạnh các hoạt động phát huy giá trị tài liệu lưu trữ thông qua trưng bày, triển lãm, biên soạn bài viết chuyên đề, giới thiệu tài liệu trên Cổng thông tin điện tử và các nền tảng số. Những hoạt động này góp phần đưa tài liệu lưu trữ đến gần hơn với công chúng, lan tỏa những giá trị lịch sử, văn hóa và nhân văn được lưu giữ trong kho lưu trữ. Việc phát huy giá trị tài liệu về người có công với cách mạng và tài liệu thi đua, khen thưởng không chỉ góp phần bảo tồn di sản tư liệu của địa phương mà còn là cách để những ký ức lịch sử tiếp tục được gìn giữ, lan tỏa trong đời sống hôm nay. Qua từng hồ sơ, từng văn bản, truyền thống yêu nước, tinh thần đoàn kết và đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" của dân tộc Việt Nam tiếp tục được bồi đắp, trở thành động lực để các thế hệ hôm nay ra sức học tập, lao động, cống hiến vì sự phát triển của quê hương, đất nước.
Nhân kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2026) là dịp để mỗi người dân Việt Nam bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với các Anh hùng liệt sĩ, thương binh, bệnh binh và những người có công với cách mạng đã cống hiến, hy sinh vì độc lập, tự do của dân tộc. Đồng thời, đây cũng là dịp để nhìn nhận rõ hơn vai trò của tài liệu lưu trữ trong việc lưu giữ ký ức lịch sử, bảo đảm tính xác thực của các sự kiện, con người và những đóng góp to lớn đã làm nên thắng lợi của cách mạng Việt Nam. Theo dòng chảy của thời gian, nhiều nhân chứng lịch sử đã không còn, nhưng những hồ sơ, tài liệu được gìn giữ trong kho lưu trữ vẫn lặng lẽ kể lại những câu chuyện về lòng yêu nước, tinh thần bất khuất và sự hy sinh cao cả của các thế hệ cha anh. Mỗi văn bản, mỗi quyết định, mỗi hồ sơ người có công hay hồ sơ thi đua, khen thưởng không chỉ mang giá trị pháp lý mà còn là những chứng tích lịch sử sống động, góp phần khẳng định công lao của những người đã cống hiến cho quê hương, đất nước. Đối với Trung tâm Lưu trữ lịch sử thành phố Đồng Nai, việc bảo quản, gìn giữ và phát huy giá trị khối tài liệu về người có công với cách mạng luôn được xác định là một nhiệm vụ quan trọng. Thông qua công tác thu thập, chỉnh lý, bảo quản, số hóa và tổ chức khai thác, sử dụng tài liệu, Trung tâm không chỉ phục vụ hiệu quả công tác quản lý nhà nước, giải quyết chế độ, chính sách đối với người có công mà còn góp phần lan tỏa những giá trị lịch sử, văn hóa và truyền thống cách mạng đến với đông đảo Nhân dân, đặc biệt là thế hệ trẻ. Trong thời gian tới, Trung tâm sẽ tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, tăng cường chuyển đổi số trong lĩnh vực lưu trữ; đa dạng hóa các hình thức giới thiệu, trưng bày và phát huy giá trị tài liệu lưu trữ; đồng thời phối hợp chặt chẽ với các cơ quan, đơn vị để khai thác hiệu quả nguồn tài liệu phục vụ công tác nghiên cứu, giáo dục truyền thống và thực hiện chính sách đối với người có công. Qua đó, những giá trị lịch sử được lưu giữ trong từng hồ sơ, từng trang tài liệu sẽ tiếp tục được bảo tồn, lan tỏa và phát huy trong đời sống xã hội. Những tài liệu lưu trữ về người có công với cách mạng không chỉ ghi lại dấu ấn của quá khứ mà còn là nhịp cầu kết nối giữa lịch sử với hiện tại, giữa sự hy sinh của các thế hệ đi trước với trách nhiệm của thế hệ hôm nay. Gìn giữ và phát huy giá trị của những tài liệu ấy cũng chính là gìn giữ ký ức của dân tộc, góp phần bồi đắp lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc và tiếp nối truyền thống "Uống nước nhớ nguồn", "Đền ơn đáp nghĩa"; những giá trị bền vững đã làm nên bản sắc của dân tộc Việt Nam./.